Bya Pauline Nanyonjo
Mmengo-Kyaddondo
Okubangula abavubuka mu kukuuma obutondebwensi nga essira balisa mu kusimba emiti kukute olunaku olwokubiri nga aba United Nations Development Programmes ‘UNDP’ wamu n’Obwakabaka be bavujjiridde omusomo guno okulaba nga abavubuka bafuuka omumuli mu kutaasa obutondebwensi nga omusomo guno gutojjera ku Bulange e Mmengo.
Omukwanaganya w’obutondebwensi, Teddy Nabakooza Galiwango annyonnyodde nti omwaka guno bateekateeka okuguggulawo ne ekiruubirirwa nnamba 12 mu Nnamutayiika w’Obwakabaka nga buluubirira okulaba nga buzzaawo n’okukuuma obutondebwensi kiyite obugagga obw’ensibo kale nga omusomo guno esira liggusa ku kkatala ly’okusimba emiti wamu n’okuzzaawo ebibira, enteekateeka era ezingiramu omulimu gwe kibira kya Kabaka.
“Abavubuka bano tubatendese ku biki ebikolebwa mu ggwanga okuva ku buli kitongole nga ebya gavumenti, Obwakabaka wamu n’ebitongole by’obwannakyewa okulaba nti ebibira biddizibwawo kale nabo basobole okwenyigira mu nteekateeka ezo, ne tubayigiriza n’amateeka ag’enjawulo kuba tulina amateeka wamu n’ebbago ku kusimba emiti mu Uganda, ebbago ku bika bya miti ki era bisimbibwa wa kale ebyo byonna tubibayisizaamu babiteegere” Galiwango bwanyonyodde ku bukulu bw’omusomo guno eri abavubuka.
Nassali Aminah akulira entambuza y’amawulire mu UNDP wansi wa pulojekiti Youth Bio-divesity on Climate Change alaze nti ttiimu ye erafuubana okulaba nga abavubuka bafuna okumanyisibwa ku buli kalonda yenna akwatagana ku miti okuli; enkuza y’emiti ennungi, okujja ensimbi mu miti (carbon market), okukozesa amaanyi g’enjuba nga bakola emirimu gyabwe emirala era ono alaze nti abavubuka be batendese basuubirwa okwongerayo amagezi gano mu masaza gaabwe olwo basse mu nkola ebibasomeseddwa.
Ssentebe w’ekibiina Nkobazambogo Moses Ssemujju Mwanje ng’omu ku batendekebwa ategeezezza nga bw’agenda okufuuka omubaka mu ggwanga alwanirira eddembe ly’emiti kyokka n’okwongera okubunyisa engeri y’okukuuma ebibira.
Ye Mutaasa Micheal Lubega ono mwogezi wa Nkobazambogo mu ggwanga alaze nti oluvannyuma lw’okufuna okubangulwa ku mugaso gw’obutondebwensi wakwongera okusaasanya engeri y’okubutaasa naddala mu bayizi ba Nkobazambogo. Ategeezezza nti akizudde nti abantu bateekwa kuba mikwano gya butonde so ssi balabe baabwo. Kino kye kiyamba okubukuuma.
Namwanje Shirat naye omu ku batendekebwa alaze nti ye omusomo guno gumuyambe okumanya ensimba y’emiti entuufu naddala eyo egisobozesa okukula kale nga wakiri bavubuka banne ku kyalo gy’awangaalira yeyamye okuddayo okubayigiriza okugisimba.
Omusomo guno gwakufundikirwa olunaku olw’enkya nga abavubuka basomesebwa ku katale k’omukka ogutwalibwa emiti na ngeri ki bbo gye bayinza okwenogera ensimbi nga basimba emiti.