Bya Pauline Nanyonjo
Mmengo-Kyaddondo
Ekibinja eky’okubiri eky’abakulembeze b’abavubuka mu Buganda kitandise okubangulwa ku kulwanyisa enguzi n’okutumbula obuweereza obw’obwerufu.
Okutendeka abakulembeze b’abavubuka mu Buganda ku kulwanyisa obulyake n’okulwanirira enkulaakulana esaanidde mu ggwanga kwatandika nga 20, 21 ne 22 omwezi gwa Muwakanya era abakulembeze 25 be baabangulwa mu kusooka kati abalala 25 nabo bagenda kubangulwa nga 27, 28 ne 29 okuwa obumanyi okusobola okudda mu Masaza ga Buganda gonna okulwanirira obuweereza obw’obwerufu.
Omusomo guno guyindira ku kitebe ky’ekitongole ky’ebyobulambuzi e Mmengo mu Kyaddondo.Kinajjukirwa nti mu alipoota ya Kalisoliso wa gavumenti eyakasembayo yalaga nti ebituntu 35 ku buli 100 eby’abantu abalina emirimu mu gavumenti z’ebitundu bagifuna lwakuwaayo nguzi eri abo abavunanyizibwa mu kugigaba ekintu eky’omutawana ekyongera okunyweza obulyake mu ggwanga.
Omumyuka wa Kaliisoliiso wa gavumenti Patricia Achan Okiria eyeetabye obutereevu mu musomo guno akubirizza abavubuka okuwaabira abalyake eri ebitongole ebivunanyizibwa ng’akikaatiriza nti olutalo lw’okulwanyisa obuli bw’enguzi si bwa muntu omu. “Tubasaba muwaabire abo abeetaba mu bikolwa by’okuwa n’okulya enguzi eri ebitongole ebivunanyizibwa kw’ekyo naddala ekya Kaliisoliiso wa gavumenti kuba okulwanyisa obulyake si lutalo lwa muntu wabula kukwasiza wamu nga bana Uganda” Hon Achan bw’ategeezezza.
Charlotte Salma okuva mu European Union alaze nti bakola n’ebitongole bingi mu Uganda naddala ebirimu abavubuka ng’omulamwa omukulu gwa kutumbula obwerufu, obwenkanya wamu n’okukomya obuli bw’enguzi mu ggwanga. Ono alaze nti okutendekebwa kwa bavubuka okuva mu Buganda kubawa omukisa ogw’enjawulo okusitula eggwanga lyabwe okuva mu buli bw’enguzi era abasabye okuteeka bye basomeseddwa mu nkola kuba obuweereza bwabwe busobola okukyusa enkwata y’ebintu mu ggwanga.
Minisita w’Abavubuka Robert Serwanga Ssaalongo alaze nti okutendekebwa kuno kwa kibinja kyakubiri eri abakulembeze b’abavubuka okuva mu masaza nga bava mu kutunula obutunuzi ku mpeereza ezitali nnuŋŋamu wabula batandike okulondoola ebibakwatako obutereevu nga enguudo, eby’obujjanjabi, amasomero, kwosa nebirala mu masaza gaabwe.
Owek. Serwanga alaze nti ebitongole bya gavumenti byonna ebyegatidde awamu okubangula abasomi bano biggudde obwongo bwabwe okulaba nga bagoberera ensonga okusobola okutuusa empeereza ennungi eri abawi b’emisolo mu ggwanga.
Minisita Serwanga era alaze essuubi nti omusomo guno we gunaggwerako ng’abavubuka basobola okwebanjiza so si gavumenti okutegeeza abalina okubawa obuweereza nti kino kibulamu ate era n’okwebaza abo abakoze obulungi.
Ssentebe w’abavubuka mu Buganda Derrick Kavuma nga y’omu ku babangudwa alaze nti abavubuka abanguddwa mu musomo guno balina kakano obuyinza okwogera ku buli bwe nguzi nga obumanyirivu bwe bafunye bwakubayamba okusobola okumanya gye baddukira okulonkoma abo abakozeseza obubi sente z’omuwi w’omusolo.
Omusomo guno gwakumala ennaku esatu ng’abavubuka bawagalwa ku ngeri gye bayinza okulwanyisa obulyake mu ggwanga.